Overkappingsprothese op implantaten in de edentate bovenkaak (2026)
Aan de slag met de richtlijn
De klinische praktijkrichtlijn Overkappingsprothese op implantaten in de edentate bovenkaak ondersteunt bij het maken van een weloverwogen keuze voor een overkappingsprothese op implantaten bij patiënten met een edentate bovenkaak.
Informatie om met de richtlijn aan de slag te gaan:
- Richtlijn. De richtlijn is het basisdocument waarin de onderbouwing van de aanbevelingen is terug te vinden. De richtlijn is voor de website opgeknipt in hoofdstukken via het menu met de uitgangsvragen aan de linkerkant. De richtlijn is vooral interessant om vast te stellen op welke wijze de ROC is gekomen tot de aanbevelingen. Voor het dagelijks gebruik is dit document wat minder praktisch. Download
- Samenvatting van de richtlijn. De samenvatting van de richtlijn bevat de aanbevelingen in beknopte vorm voor het dagelijks gebruik in de praktijk. Het KIMO adviseert de samenvatting te downloaden en te printen zodat je deze altijd bij de hand hebt. Download
- Implementatie-adviezen voor de mondzorgpraktijk. Het is belangrijk dat iedere behandelaar in de praktijk bekend is met de richtlijn. Breng daarom de richtlijn en de hulpmiddelen bij jouw behandelteam onder de aandacht. Maak één iemand in het team verantwoordelijk voor de implementatie van de richtlijn. Deze coördinator gaat in elk geval aan de slag met het bespreken van de richtlijn, het scholingsaanbod, het opstellen van een lokaal protocol, het betrekken van de patiënt bij de besluitvorming en de monitoring van het handelen. Download
- Patiënteninformatie. Bespreek de impact van de gebitsslijtage met de patiënt om gezamenlijk tot een risico-afweging te komen. Controleer hoe de patiënteninformatie bij jou in de praktijk is geregeld en of dat overeenkomt met de richtlijn. Pas dit eventueel aan. Download
Richtlijn samenvatting
Richtlijn samenvatting
1 Inleiding
+Een deel van de ruim twee miljoen Nederlanders met een kunstgebit ervaart functieproblemen met hun boven gebitsprothese als gevolg van een gebrek aan retentie en stabiliteit. Een mogelijke oplossing is een overkappingsprothese op implantaten. In deze richtlijn wordt nagegaan wanneer hiervoor wordt gekozen, hoeveel implantaten er worden geplaatst, of er voldoende bot aanwezig is in de bovenkaak en welke uitdagingen de situatie in de onderkaak met zich meebrengt.
Op grond hiervan zijn acht aanbevelingen geformuleerd.
2. Wie komen er in aanmerking voor implantaten in de bovenkaak?
+Patiënten met een tandeloze bovenkaak kunnen baat hebben bij een overkappingsprothese op implantaten omdat dit verbetering kan geven van de orale functie. De vraag is echter wat de effectiviteit en doelmatigheid is en wie in aanmerking komen voor een dergelijke voorziening.
Op basis van de wetenschappelijke literatuur en praktische inzichten uit de beroepsgeroep gelden voor de behandeling de volgende aanbevelingen. De uitkomstmaat hierbij is patiënten-tevredenheid.
Aanbeveling 1. Bij patiënten met functieklachten over hun boven gebitsprothese heeft een nieuwe conventionele prothese de voorkeur boven een overkappingsprothese op implantaten.
Aanbeveling 2. Een overkappingsprothese op implantaten kan worden overwogen bij patiënten met functieklachten als gevolg van extreme botresorptie bij wie van technische optimalisatie van de prothese geen afdoende effect mag worden verwacht.
Aanbeveling 3. Een overkappingsprothese op implantaten kan eveneens worden overwogen bij patiënten met functieklachten vanwege complicerende factoren, zoals een droge mond, dun kwetsbaar slijmvlies of pijn door druk of frictie van de prothese.
Aanbeveling 4. Bij patiënten met functieklachten als gevolg van een gebrek aan occlusie en articulatie, dient dit eerst op orde te worden gebracht. Zo kan bij een desolate restdentitie in de onderkaak overwogen worden om eerst een volledige prothese in de onderkaak te vervaardigen.
Aanbeveling 5. Voor de patiënt die nog kort tandeloos is dient voorafgaand aan het besluit tot plaatsen van een overkappingsprothese op implantaten te worden ingeschat of er sprake is van een reële klacht en een reële verwachting over het eindresultaat.
3. Hoeveel implantaten zijn het meest effectief?
+Hoewel de literatuur hierover niet eenduidig is, is de tendens om bij een overkappingsprothese op implantaten in de edentate bovenkaak te kiezen voor vier of zes over de tandboog verspreide implantaten. Hierbij dienen kantelassen zoveel mogelijk te worden vermeden.
Op basis van de wetenschappelijke literatuur en praktische inzichten uit de beroepsgeroep geldt voor de behandeling de volgende aanbeveling. De uitkomstmaat hierbij is implantaatsucces.
Aanbeveling 6. Bij volledig tandeloze patiënten met een indicatie voor een overkappings-prothese op implantaten in de bovenkaak, kan de plaatsing van vier implantaten worden overwogen als alternatief voor zes implantaten.
4. Uitdagende omstandigheden: met versus zonder voorafgaande botopbouw
+Succespercentages van implantaten in de tandeloze bovenkaak zijn lager dan in de onderkaak. Implantaten in de bovenkaak brengen namelijk specifieke problemen met zich mee. Vaak biedt de bovenkaak onvoldoende bot en botkwaliteit om zonder meer implantaten te kunnen plaatsen. Daarvoor moet eerst het botvolume worden aangevuld met patiënteigen bot en/of een botsubstituut.
Deze methode leidt tot een complex behandeltraject en een forse belasting voor de patiënt. Daarnaast zijn de financiële consequenties significant. Implantaten in opgebouwd bot vertonen bovendien een grotere kans op falen dan implantaten in patiënteigen kaakbot, vooral als dit implantaten zijn met een ‘machined surface’ oppervlak.
Op basis van de wetenschappelijke literatuur en praktische inzichten uit de beroepsgeroep geldt voor de behandeling de volgende aanbeveling. De uitkomstmaat hierbij is implantaatsucces.
Aanbeveling 7. In de geaugmenteerde (opgebouwde) bovenkaak wordt aangeraden ter ondersteuning van een overkappingsprothese te kiezen voor zes implantaten, mits voldoende ruimte voor de prothetische constructie gewaarborgd blijft.
5. Uitdagende omstandigheden: betand versus onbetand.
+Bij patiënten die nog tanden en kiezen in de onderkaak hebben, is een stabiele occlusie en articulatie vaak lastig te realiseren. Er ontstaan eerder kantelingen van de gebitsprothese, wat bruxistisch gedrag (klemmen/knarsen) kan oproepen. In dat geval kan ervoor worden gekozen om de patiënt ook in de onderkaak volledig tandeloos te maken, waarna ook voor de onderkaak een prothese kan worden vervaardigd. Over het algemeen geeft dit een hogere patiënttevredenheid. Het is echter voor sommige patiënten niet noodzakelijk en betekent voor hen vaak een grote stap.
Op basis van de wetenschappelijke literatuur en praktische inzichten uit de beroepsgeroep geldt voor de behandeling de volgende aanbeveling. De uitkomstmaat hierbij is implantaatsucces.
Aanbeveling 8. Bij een natuurlijke dentitie in de onderkaak wordt aangeraden om, alvorens over te gaan tot een implantaatgedragen overkappingsprothese in de bovenkaak, eerst complicerende factoren te beoordelen zoals gebrek aan acceptatie, tekort aan intermaxillaire ruimte en bruxisme.
Patiënteninformatie
Patiënteninformatie
1. Een klikgebit in de boven- en/of onderkaak; wat is het?
+Een klikgebit is een kunstgebit dat kan worden geklikt op implantaten. Een implantaat is een titanium schroef die in het bot van de kaak wordt geplaatst. Een klikgebit zit meestal vast aan 4 of 6 implantaten in de bovenkaak en 2 of 4 implantaten in de onderkaak. Een tandarts-implantoloog of een kaakchirurg plaatst de implantaten.
2. Wanneer een klikgebit?
+U kunt een klikgebit krijgen als uw kunstgebit niet meer goed past. Het minder goed passen van een kunstgebit gaat in stappen:
- De omvang van het kaakbot neemt af.
- Uw kunstgebit ligt losser in de mond.
- U krijgt problemen met bijten en kauwen.
- Het kunstgebit kan pijnlijk aanvoelen.
- Ook kunt u problemen krijgen met spreken.
Problemen met een kunstgebit komen vaker voor in de onderkaak dan in de bovenkaak. Dit komt omdat de onderkaak smaller is dan de bovenkaak en omdat een kunstgebit in de onderkaak zich niet vastzuigt. Ook ligt de tong er tegenaan en zijn er meer spieren aan de onderkaak verbonden. Daarom zit een kunstgebit in de onderkaak vaak minder goed vast dan in de bovenkaak.
Als de problemen met het kunstgebit erger worden, dan kan een klikgebit op implantaten een oplossing zijn.
3. Wat kunt u zelf doen?
+tandprotheticus. (Een tandprotheticus maakt en repareert hulpmiddelen die je gebit ondersteunen, vervangen of corrigeren; hij/zij werkt over het algemeen in een tandtechnisch laboratorium). Een slecht passend kunstgebit kan leiden tot ontstekingen en dat kan weer leiden tot extra botafname. Het is belangrijk dat u dit voorkomt.
Dit kunt u zelf doen:
- Laat uw kunstgebit regelmatig controleren door uw tandarts of door een tandprotheticus.
- Probeer een kleefpasta zodat het kunstgebit beter op zijn plek blijft zitten.
- Haal uw kunstgebit als u slaapt uit de mond. Zo geeft u uw kaak rust.
- Rookt u? Probeer te stoppen met roken. U heeft dan veel minder kans op infecties.
4. Hoe ziet het onderzoek eruit?
+U komt in aanmerking voor een klikgebit als een normaal kunstgebit niet meer mogelijk is. De volgende stappen worden gezet:
- Uw tandarts of tandprotheticus kijkt of het mogelijk is om uw kunstgebit aan te passen.
- Mocht dit niet helpen, dan is de volgende stap het aanmeten van een nieuw kunstgebit dat beter past. Ook dit doet uw tandarts of tandprotheticus.
- Als dit niet ook niet helpt, dan is een klikgebit op implantaten een mogelijke oplossing. Bespreek met uw tandarts of tandprotheticus goed de voor- en nadelen van een klikgebit. De implantaten kunnen namelijk ook nieuwe problemen veroorzaken. Rondom een implantaat kan bijvoorbeeld een ontsteking ontstaan.
5. Hoe ziet de behandeling eruit?
+Voordat wordt gestart met de behandeling spreken de zorgverleners onderling af wie de hoofdbehandelaar is. Dit kan uw eigen tandarts zijn, de tandarts-implantoloog of de kaakchirurg.
Controle op voldoende kaakbot
Voor het plaatsen van implantaten moet voldoende kaakbot aanwezig zijn. Als er te weinig kaakbot is, dan zal de tandarts-implantoloog of de kaakchirurg dit proberen aan te vullen. Dit kan gebeuren met kunstbot of met bot uit uw eigen lichaam. In dit laatste geval wordt u altijd verwezen naar de kaakchirurg. De kaakchirurg zal het bot bijvoorbeeld uit uw bekken verwijderen en plaatsen op uw boven- of onderkaak.
Dit is een operatie die plaatsvindt onder volledige narcose. Bot weghalen uit uw bekken is een extra ingreep, die ook weer kan leiden tot extra ongemak. Het kan tot zes maanden duren voordat het bijgeplaatste bot sterk genoeg is.
Implantaat plaatsen
Als u voldoende bot heeft of het bijgeplaatste bot is sterk genoeg dan plaatst de tandarts-implantoloog of de kaakchirurg de implantaten. Het kan acht tot twintig weken duren voordat ze zijn vastgegroeid in uw kaak. Dat hangt ook af van de plek waar ze worden geplaatst.
Het plaatsen van implantaten gebeurt in de tandartsstoel onder plaatselijke verdoving en is daardoor pijnloos. Het plaatsen van de implantaten duurt niet langer dan een uur. Uw behandelaar heeft folders met praktische informatie over wat u moet doen en laten na het plaatsen van de implantaten.
Klikgebit plaatsen
Uiteindelijk wordt het klikgebit gemaakt en geplaatst op de implantaten door uw tandarts of een tandprotheticus.
Nazorg
Het is van belang dat regelmatig wordt gecontroleerd of uw implantaat geen problemen oplevert en of het omliggende tandvlees gezond blijft.
6. Welke problemen kunnen zich voordoen na de behandeling?
+Een klikgebit op implantaten kan meer houvast en comfort geven waardoor u beter kunt kauwen en bijten. Maar een klikgebit neemt niet altijd alle ongemakken van een kunstgebit weg:
- Het kaakbot groeit niet altijd goed tegen de implantaten aan.
- Soms ontstaan infecties:
- In een vroeg stadium kunt u dan last hebben van bloedend tandvlees bij het tandenpoetsen. Soms is er een gevoeligheid bij bepaalde harde voedingsmiddelen.
- Als de ontsteking toeneemt, dan kan het kaakbot in omvang afnemen en ontstaat er ruimte tussen het tandvlees en het implantaat. De infectie kan dan doordringen tot in het bot onder het tandvlees.
- Als de infectie onvoldoende wordt behandeld, dan tast dit het bot direct naast het implantaat aan. Uiteindelijk beschadigt hierdoor het weefsel rondom het implantaat en raakt het implantaat los.
7. Samen beslissen
+Het is van belang dat u goede voorlichting krijgt van uw hoofdbehandelaar:
- Over de voor- en nadelen van een klikgebit op implantaten.
- Over het onderzoek, de behandeling en de nazorg
- Over het voorkomen van infecties.
Stel daarom vragen aan uw hoofdbehandelaar. Bijvoorbeeld:
- Wat zijn mijn mogelijkheden?
- Wat zijn de voor- en nadelen van die mogelijkheden?
- Bespreek samen wat het beste past in uw situatie.
- Raadpleeg bij onduidelijkheden uw eigen tandarts.
8. Kosten en vergoedingen
+Uw kosten voor een behandeling hangen af van uw verzekeringspolis. In alle gevallen is er sprake van een eigen bijdrage. U kunt hiervoor het beste contact opnemen met uw verzekeraar of met uw tandarts. Deze kan een aanvraag doen voor vergoeding van de behandeling bij uw zorgverzekeraar. Bijvoorbeeld als sprake is van een ernstig geslonken kaak. Dus als er een medische reden is voor het klikgebit. Nederland is één van de weinige landen in de wereld waar implantaten kunnen worden vergoed. In de meeste landen betaalt de patiënt dit helemaal zelf.
9. Meer informatie
+- Op de website van het Ivoren Kruis, de Nederlandse Vereniging voor Mondgezondheid, vindt u veel informatie over mondhygiëne. Zoals antwoorden op veel gestelde vragen, patiëntenfolders en informatie over preventie.
- Op nl vindt u meer over tandbederf en hoe daarmee om te gaan.
- Op nl vindt u informatie over de mondzorg voor (kwetsbare) ouderen.
- Op nl vindt u informatie over mondgezondheid, kosten, vergoedingen en de tandartsenpraktijk.
- De website van de Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie biedt informatie over implantaten.
- De website van het Kennisinstituut Mondzorg biedt actuele informatie over richtlijnen voor tandartsen en andere mondzorgverleners.
- De website van de Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie biedt informatie voor als u onder behandeling komt van een kaakchirurg.
- Op de website kunstgebit.nl is veel informatie te vinden en een handige folder over het klikgebit.
Gerelateerde richtlijnen
Richtlijn Ontwikkel Commissie
Richtlijn Ontwikkel Commissie
Leden Richtlijn Ontwikkel Commissie
+- Prof. dr. G.J. Meijer, hoogleraar Implantologie, Radboudumc, Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak en Aangezichtschirurgie (NVMKA), Nederlandse Vereniging voor Gnathologie en Prothetische Tandheelkunde (NVGPT), Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI).
- Dr. B.A.J.A van Oirschot, vakgroep Biomaterialen, vakgroep Implantologie en Parodontologie, Radboudumc,
- Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI).
- Dr. J.W. Hoekstra, vakgroep Biomaterialen, vakgroep Implantologie en Parodontologie, Radboudumc, Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI).
- Dr. Th. Mettes, Adviesgroep Kwaliteitsstandaarden, Zorginstituut Nederland, Cochrane Oral Health Group.
- Dr. C.C.M. van Heumen, Centrum voor bijzondere Tandheelkunde, Radboudumc, Nederlandse Vereniging voor Gnathologie en Prothetische Tandheelkunde (NVGPT).
- Drs. W.M.G Franken, tandarts-implantoloog, Wijchen, Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI).
- Dr. C. Beijers, CBO Impact, ondersteuning methodologie en proces.
- Dr. L. van der Es, CBO Impact, ondersteuning methodologie en proces.
Leden Klankbordgroep
+- Associatie Nederlandse Tandartsen (ANT).
- Centraal Overleg Bijzonder Tandheelkunde (COBIJT).
- Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT).
- Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF).
- Organisatie van Nederlandse Tandprothetici (ONT)
Colofon
Colofon
In 2018 heeft het Kennisinstituut Mondzorg (KIMO) de klinische praktijkrichtlijnen Overkappingsprothese op implantaten in de edentate onderkaak en Overkappingsprothese op implantaten in de edentate bovenkaak gepubliceerd. In 2023 is onderzocht of herziening van deze richtlijnen noodzakelijk was. Op basis van de uitkomsten heeft het KIMO-bestuur in 2024 vastgesteld dat (gedeeltelijke) herziening nodig is. Een nieuw ingestelde ROC (NVMKA, NVOI en NVGPT) heeft vervolgens geïnventariseerd welke herzieningen nodig zijn en geadviseerd om één nieuwe, gecombineerde richtlijn te ontwikkelen. Met name voor de richtlijn voor de onderkaak zijn substantiële wijzigingen nodig, waardoor integratie efficiënter is. Na instemming van de deelnemende verenigingen in 2025 heeft het KIMO-bestuur dit advies in 2026 overgenomen. Volgens het advies kunnen de huidige richtlijnen vanuit klinisch perspectief voorlopig van kracht blijven, waardoor een tijdelijke verlenging tot eind 2028 mogelijk is.
Het besluit tot tijdelijke verlenging van de geldigheid tot en met 2028 van de richtlijnen: Overkappingsprothese op implantaten in de edentate onderkaak en Overkappingsprothese op implantaten in de edentate bovenkaak is:
- Vastgesteld door het KIMO-bestuur op 26 mei 2026;
- Goedgekeurd door de raad van toezicht KIMO op 11 juni 2026.
Documenten:
- Onderzoek Noodzaak tot herziening proth. ed. BK OK – 2024
- Historie onderzoek en tijdelijke verlenging KPR proth. ed. BK OK
- Procedure herzieningen richtlijnen 10.03.2023 v1.0
Het KIMO is een geregistreerde handelsnaam en een geregistreerd beeldmerk van Stichting Kennisinstituut Mondzorg. Stichting Kennisinstituut Mondzorg is houder van de auteurs- en databankrechten op alle onderdelen van deze site, zoals teksten, illustraties, lay-out, data en techniek. Zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Stichting Kennisinstituut Mondzorg is verveelvoudigen, openbaar maken, opvragen en/of hergebruiken, anders dan voor eigen gebruik overeenkomstig de gebruiksvoorwaarden van Stichting Kennisinstituut Mondzorg, niet toegestaan.