Richtlijn

2024 Mondzorg voor Jeugdigen • Preventie en behandeling van cariës

Melkdentitie

Uitgangsvraag 2.1: Preventie en behandeling van kinderen met melkdentitie

+

Hoe dient cariës voorkomen te worden bij kinderen met melkelementen?

Aanbevelingen

+
  • Probeer kinderen vóór of vanaf het moment van de doorbraak van de eerste gebitselementen te begeleiden. Spreek een interval voor periodiek mondonderzoek af in samenspraak met de ouders. Aanbevolen wordt de systematiek van het Deense Nexø project of het Gewoon Gaaf project van het Ivoren Kruis te volgen. (zie ook hoofdstuk 4 Organisatie van zorg ).
  • Complimenteer het kind en/of de ouders/verzorgers indien zij zich houden aan het Advies Cariëspreventie, te weten tot het 2e jaar eenmaal daags en vanaf het 2e jaar tweemaal daags twee minuten zorgvuldig poetsen met fluoridetandpasta passend bij de leeftijd van het kind, en maximaal zeven eet- en drinkmomenten per dag. Ouders poetsen de tanden (na) tot kinderen de leeftijd van 10-12 jaar hebben bereikt, maar blijven daarna ook verantwoordelijk voor de gezond mondgedrag van het kind. Stimuleer het kind en/of de ouders het juiste gedrag voort te zetten.
  • Motiveer ouders/verzorgers om kinderen vanaf 9 maanden een beker (zonder tuit) te laten gebruiken, in plaats van een zuigfles. Eventueel kan een anti-lekbeker/tuitbeker als tussenstap worden gebruikt. Drinken uit een zuigfles met zoete inhoud is extra schadelijk net als een zuigfles met melk na het laatste tandenpoetsen, zoals ’s avonds of ’s nachts.
  • Motiveer kinderen en/of ouders/verzorgers bij afwezigheid van cariësactiviteit maar bij aanwezigheid van tandplaque en/of meer dan 7 eet- en drinkmomenten, om zich te houden aan het Advies Cariëspreventie. Dit kan met behulp van motivatietechnieken zoals beschreven in uitgangsvraag 1. Bepaal in samenspraak met het kind en/of de ouders/verzorgers de termijn waarop de gedragsverandering wordt geëvalueerd. Geef training hoe het kind en/of de ouders/verzorgers effectief kan/kunnen poetsen.

De aanbevelingen in deze module zijn gebaseerd op het Advies Cariëspreventie. Het Advies Cariëspreventie is opgesteld door het Adviescollege Preventie Mond- en Tandziekten van het Ivoren Kruis (2011) en bestaat uit een basisadvies en een aanvullend advies. Er is geen aanvullend systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd, omdat het belang van mondhygiëne met fluoridetandpasta, passend bij de leeftijd van het kind, evident is en niet tot de knelpunten binnen de mondzorg behoort. De naleving van het advies is echter wel een knelpunt. In uitgangsvraag 1 is uitvoerig onderzocht hoe mondzorgverleners kinderen en hun ouders/verzorgers kunnen motiveren om het basisadvies op te volgen. In deze module wordt ingevuld hoe de mondzorgverlener de adviezen in de praktijk kan brengen.

Professioneel perspectief

Goede mondhygiëne in combinatie met fluoridetandpasta passend bij de leeftijd van het kind, kan cariësactiviteit remmen of stoppen. Het is de opvatting van de gehele ROC dat de mondzorgverlener een kind en diens ouders/verzorgers effectief kan ondersteunen bij preventieve maatregelen. Daarom hoort toepassing van het Advies Cariëspreventie tijdens elk consult terug te komen.

Wat betreft de voeding kan worden aangeraden om drie maaltijden per dag te nuttigen en het aantal tussendoortjes te beperken. Inclusief maaltijden wordt een totaal van maximaal zeven eet- en drinkmomenten aangeraden. Dat geldt ook voor borstvoeding. Het is aan te raden dat kinderen vanaf 9 maanden leren drinken uit een beker in plaats van een zuigflesje. Ook moet voorkomen worden dat na het tandenpoetsen, een antilektuitbeker mee in bed krijgen met zoete inhoud of met melk. Eventueel kan een anti-lekbeker/tuitbeker als tussenstap worden gebruikt. Voor een peuter (kinderen tussen 2 en 4 jaar) zijn zeven eet-en drinkmomenten over het algemeen veel en geldt dat maximaal vijf eet- of drinkmomenten voldoende zijn. In gesprek met het kind en ouders dient gezocht te worden naar een vorm die werkbaar is voor het gezin. Bijvoorbeeld, als de zeven eet- en drinkmomenten moeilijk op te volgen zijn voor het gezin, kan een afspraak gemaakt worden over de rusttijd tussen maaltijden en tussendoortjes. Voor specifieke adviezen over voeding per leeftijdscategorie wordt verwezen naar de richtlijn van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (https://www.ncj.nl/richtlijnen/alle-richtlijnen/richtlijn/?richtlijn=4&rlpag=524) .

Wanneer het advies al voldoende gevolgd wordt en er geen sprake is van cariësactiviteit kunnen complimenten en een kort motiverend gesprek ondersteunend zijn om het gewenste gedrag vol te houden.

Wanneer het basisadvies onvoldoende wordt opgevolgd, dient de mondzorgverlener het kind en de ouders/verzorgers te trainen en te motiveren. Daarbij maakt de mondzorgverlener in samenspraak met het kind en ouders/verzorgers afspraken over de gewenste gedragsverandering, inpassing van het advies in de routine van de gezinsdynamiek, en de termijn waarop deze gedragsverandering wordt geëvalueerd. Het kind terugzien voor een volledig periodiek onderzoek is afhankelijk van de diagnose en risico inschatting. Geadviseerd wordt dat, zo mogelijk, hetzelfde team van mondzorgverleners het kind en de ouders/verzorgers terugziet. Spreek een termijn af om de gewenste gedragsverandering te evalueren in samenspraak met het kind en de ouders/verzorgers. Aanbevolen wordt om hierbij de systematiek van het Deense Nexø project of het Gewoon Gaaf project van het Ivoren Kruis (2019) te volgen.

Waarden en voorkeuren van patiënten

Het voorkómen van cariës en daardoor het voorkómen van een (eventueel invasieve) behandeling is voor elk kind wenselijk. Daarom is het belangrijk om ouders/verzorgers te motiveren om (met hun kind) een mondzorgverlener te bezoeken, vóór of vanaf het moment van de doorbraak van de eerste tanden zodat deze gaaf blijven. Een mondzorgverlener kan kinderen en hun ouders/verzorgers helpen met een gezonde leefstijl, waar aandacht voor gezond mondgedrag middels de juiste mondhygiëne, gebruik van fluoridetandpasta passend bij de leeftijd van het kind, en een gezond voedingspatroon deel van uit maken. Voor kinderen en hun ouders/verzorgers is het belangrijk dat zij ondersteund worden door de mondzorgverlener in techniek, motivatie en toepassing in de gezinsroutine. Voor jeugdigen en hun ouders/verzorgers is het belangrijk dat zij geïnformeerd mee kunnen beslissen over preventie en behandeling. Het belang van het kind staat hierin altijd centraal. Dit advies geldt uiteraard ook voor kinderen van wie de ouders of verzorgers geen mondzorgverlener bezoek. In hoofdstuk 4 Organisatie van zorg worden adviezen gegeven hoe deze ouders bereikt kunnen worden.

Balans van gunstige en ongunstige effecten

Het opvolgen van het Advies Cariëspreventie en het gebruik van fluoridetandpasta, passend bij de leeftijd van het kind, past binnen een gezonde leefstijl en draagt bij aan een cariësvrije dentitie. Het opvolgen van het Advies Cariëspreventie kent geen nadelige effecten. Echter, het zal niet bij ieder kind en diens ouders/verzorgers vanzelf gaan en vraagt om (extra) inspanning van zowel de mondzorgverlener als het kind en diens ouders/verzorgers.

Aanvaardbaarheid en haalbaarheid

Veel mondzorgverleners gebruiken het Advies Cariëspreventie dagelijks. Het is makkelijk te implementeren en het is voor iedereen beschikbaar. Het behandelen van kinderen omvat verschillende aspecten, waaronder motiveren en behandelen. Mondzorgverleners die niet vaak met kinderen werken, of behandeling van kinderen lastig vinden, kunnen overwegen om het kind te verwijzen naar een mondzorgverlener met affiniteit met kinderen en preventieve tandheelkunde.

Rationale voor de aanbeveling

Het voorkómen van cariës is een belangrijk onderdeel van mondzorg. Het Advies Cariëspreventie kan daarbij helpen, ook wanneer er cariëslaesies zijn ontstaan. Goede mondhygiëne met fluoridetandpasta passend bij de leeftijd van het kind, kan cariësactiviteit remmen of stoppen. Deze aanbevelingen worden zodoende ook bij andere modules herhaald.

Onderbouwing

Literatuursearch en -selectie

De aanbevelingen in deze module zijn gebaseerd op het Advies Cariëspreventie. Het Advies Cariëspreventie is opgesteld door het Adviescollege Preventie Mond- en Tandziekten van het Ivoren Kruis (2011). De effectiviteit van het Advies Cariëspreventie staat niet ter discussie. Het speelt wel een essentiële rol bij de behandeling van kinderen. In deze module is beschreven hoe het Advies Cariëspreventie kan worden toegepast bij elk consult.

Conclusies

Er zijn geen conclusies geformuleerd voor deze vraag.