Richtlijn

2024 Mondzorg voor Jeugdigen • Preventie en behandeling van cariës

Blijvende dentitie

Uitgangsvraag 3.1: Preventieve en curatieve behandeling van kinderen met blijvende dentitie

+

Hoe dient cariës voorkomen te worden bij kinderen met blijvende gebitselementen?

Aanbevelingen

+
  • Complimenteer het kind en/of de ouders/verzorgers indien zij zich houden aan het Advies Cariëspreventie, te weten tweemaal daags twee minuten zorgvuldig poetsen met fluoridetandpasta van >1.000 ppm F, en maximaal zeven eet- en drinkmomenten per dag. Ouders poetsen de tanden (na) tot kinderen de leeftijd van 10-12 jaar hebben bereikt, maar blijven daarna nog wel verantwoordelijk voor de gezond mondgedrag van het kind. Stimuleer het kind en/of de ouders/verzorgers het juiste gedrag vol te houden.
  • Motiveer kinderen en/of hun ouders/verzorgers bij afwezigheid van cariësactiviteit, maar met aanwezigheid van tandplaque en/of meer dan 7 eet- en drinkmomenten, om zich te houden aan het Advies Cariëspreventie. Dit kan met behulp van motivatietechnieken zoals beschreven in uitgangsvraag 1.
  • Bepaal in samenspraak met het kind en/of de ouders/verzorgers de termijn waarop de gedragsverandering wordt geëvalueerd. Geef training hoe het kind en/of de ouders/verzorgers effectief kan/kunnen poetsen.
  • Routinematig toepassen van sealants en fluorideapplicaties bij kinderen zonder cariës wordt afgeraden.

De aanbevelingen in deze module zijn gebaseerd op het Advies Cariëspreventie. Het Advies cariëspreventie is opgesteld door het Adviescollege Preventie Mond- en Tandziekten van het Ivoren Kruis (2011) en bestaat uit een basisadvies en een aanvullend advies. Er is geen aanvullend systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd, omdat het belang van mondhygiëne met fluoridetandpasta evident is en niet tot de knelpunten binnen de mondzorg behoort. De naleving van het Advies Cariëspreventie is echter wel een knelpunt. In uitgangsvraag 1 is uitvoerig onderzocht hoe mondzorgverleners kinderen en hun ouders/verzorgers kunnen motiveren om het Advies Cariëspreventie op te volgen. In deze module wordt ingevuld hoe de mondzorgverlener de adviezen in de praktijk kan brengen.

Professioneel perspectief

Goede mondhygiëne met fluoridetandpasta kan cariësactiviteit remmen of stoppen. Het is de opvatting van de gehele commissie dat de mondzorgverlener een kind en diens ouders/verzorgers effectief kan ondersteunen bij preventieve maatregelen. Daarom hoort toepassing van het Advies Cariëspreventie tijdens elk consult terug te komen. Wanneer het Advies al voldoende gevolgd wordt en er geen sprake is van cariësactiviteit kunnen complimenten en een kort motiverend gesprek ondersteunen om het gewenste gedrag vol te houden.

Wanneer het Advies Cariëspreventie onvoldoende wordt opgevolgd, dient de mondzorgverlener het kind en de ouders/verzorgers te trainen en te motiveren. De occlusale vlakken van eerste molaren zijn vaak de eerste blijvende elementen die door cariës worden aangetast. Gedurende de doorbraakperiode van de eerste molaren hebben deze een infrapositie ten opzichte van het occlusale vlak. Hierdoor zijn de reinigingsmogelijkheden beperkt. De beperkte reinigingsmogelijkheden kunnen een extra risicofactor betekenen. Daarom zijn preventie en behandeling van cariëslaesies van occlusale oppervlakken van groot belang bij kinderen (Carvalho, 2016). Train het kind en de ouders/ verzorgers om de occlusale vlakken schoon te houden door dwars op de tandboog te poetsen, zeker gedurende de doorbraakperiode. Zie ook Advies Preventie fissuurcariës (www.ivorenkruis.nl/userfiles/File/Advies_Preventie_fissuurcaries.pdf ). Daarbij maakt de mondzorgverlener in samenspraak met de ouders/verzorgers en het kind afspraken over de gewenste gedragsverandering, inpassing van het Advies in de routine van de gezinsdynamiek, en op welke termijn deze gedragsverandering wordt geëvalueerd. Het kind terugzien voor een volledig periodiek onderzoek is afhankelijk van de diagnose. Spreek een termijn af om de gewenste gedragsverandering te evalueren in samenspraak met de ouders/verzorgers. Geadviseerd wordt dat, zo mogelijk, hetzelfde team van mondzorgverleners het kind en de ouders/verzorgers terugziet. Aanbevolen wordt om hierbij de systematiek van het Deense Nexø project of het Gewoon Gaaf project van het Ivoren Kruis (2019). Het routinematig toepassen van sealants of fluorideapplicaties wordt afgeraden, omdat de balans tussen kosten en toegevoegde waar negatief is (Slayton, 2018; Schwendicke, 2018). Voor het meest kosteneffectieve effect zouden deze relatief kostbare maatregelen alleen toegepast moeten worden op indicatie (Slayton, 2018; Schwendicke, 2018).

Waarden en voorkeuren van patiënten

Een mondzorgverlener kan kinderen en hun ouders/verzorgers helpen met een gezonde leefstijl, waar aandacht voor gezond mondgedrag middels de juiste mondhygiëne, gebruik van fluoridetandpasta en een gezond voedingspatroon deel van uit maken. Voor kinderen en hun ouders/verzorgers is het belangrijk dat zij ondersteund worden door de mondzorgverlener in techniek, motivatie en toepassing in de gezinsroutine. Voor jeugdigen en hun ouders/verzorgers is het belangrijk dat zij geïnformeerd mee kunnen beslissen over preventie en behandeling. Het belang van het kind staat hierin altijd centraal.

Balans van gunstige en ongunstige effecten

Het opvolgen van het Advies Cariëspreventie en het gebruik van fluoridetandpasta past binnen een gezonde leefstijl en draagt bij aan een cariësvrije dentitie. Het opvolgen van het Advies Cariëspreventie zal niet bij ieder kind en diens ouders/verzorgers vanzelf gaan en vraagt om (extra) inspanning, maar kent verder geen nadelige effecten.

Aanvaardbaarheid en haalbaarheid

Veel mondzorgverleners gebruiken het Advies Cariëspreventie dagelijks. Het is makkelijk te implementeren en het is voor iedereen beschikbaar. Het behandelen van kinderen omvat verschillende aspecten, waaronder motiveren en behandelen. Als de mondzorgverlener onvoldoende resultaat boekt of verwacht te kunnen boeken met motivatie, training en instrueren, kan overwogen worden het kind door te verwijzen naar een mondzorgverlener die affiniteit heeft met kinderen. Dit is in het bijzonder van belang bij het moeten motiveren van het kind en/of de ouders/verzorgers. Zorgverleners van de Jeugdgezondheidszorg hebben veel ervaring met motiverende gespreksvoering. Een verwijzing naar Jeugdgezondheidszorg kan ook worden overwogen (zie 4. Organisatie van zorg).

Rationale voor de aanbeveling

Het voorkómen van cariës is een belangrijk onderdeel van mondzorg. Het Advies Cariëspreventie kan daarbij helpen, ook wanneer er cariëslaesies zijn ontstaan. Goede mondhygiëne met fluoridetandpasta kan cariësactiviteit remmen of stoppen. Deze aanbevelingen worden daarom ook bij andere modules herhaald.

Onderbouwing

Literatuursearch en -selectie

De aanbevelingen in deze module zijn gebaseerd op het Advies Cariëspreventie. Het Advies Cariëspreventie is opgesteld door het Adviescollege Preventie Mond- en Tandziekten van het Ivoren Kruis (2011). De effectiviteit van het Advies staat niet ter discussie. Het speelt wel een essentiële rol bij de behandeling van kinderen. In deze module is beschreven hoe het Advies kan worden toegepast bij elk consult.

Conclusies

Er zijn geen conclusies geformuleerd voor deze vraag.